Orlen miał nie otrzymać 2,5 miliarda złotych za paliwa. JSW sprzedawało koks na Ukrainę i odnotowało 7,3 miliarda straty. PKP Cargo – spółka, która miała zarabiać na wojennym boomie logistycznym – jest w stanie sanacji, a jej zarząd właśnie oddał kontrolę nad firmą. A Grupa Azoty sprzedawała nawozy za 1247 złotych za tonę, gdy polscy rolnicy płacili nawet 5000 zł. Mamy październik 2026 roku. Czas na bilans, który obnaża systemowe zaniedbania i pytania bez odpowiedzi.
Wprowadzenie: Pytanie, Którego Nikt Nie Chce Zadać
W polskiej debacie publicznej od miesięcy powraca temat gigantycznych strat, jakie w latach 2024–2026 poniosły największe spółki kontrolowane przez Skarb Państwa. Orlen, Jastrzębska Spółka Węglowa, Grupa Azoty, PKP Cargo – te nazwy jeszcze niedawno kojarzyły się z rekordowymi zyskami i stabilnością. Dziś stały się symbolem finansowej zapaści, która – jak twierdzą niektórzy analitycy – nie jest wyłącznie efektem złej koniunktury.
Czy za tą zapaścią stoi coś więcej niż tylko nieudolność zarządów? Czy polskie spółki – zamiast dbać o interes polskiego podatnika – stały się narzędziem w realizacji polityki wschodniej, finansując dostawy, za które nikt nie płacił? I wreszcie: czy mamy do czynienia z systemowym transferem majątku, w którym polskie państwo – świadomie lub nie – dotuje ukraińskich odbiorców, a straty przenosi na barki obywateli?
Ten artykuł jest próbą odpowiedzi na te pytania. Analizujemy dane finansowe, mechanizmy handlowe, powiązania personalne i konsekwencje prawne. Nie oskarżamy. Zadajemy pytania, na które odpowiedzi powinny paść z ust przedstawicieli rządu i zarządów spółek.
Rozdział I: Fala Strat — Twarde Dane, Które Nie Kłamią
Skala zjawiska
W 2024 roku 19 największych spółek Skarbu Państwa notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie odnotowało łącznie ponad 50 miliardów złotych straty – podczas gdy rok wcześniej wypracowały one zyski sięgające kilkudziesięciu miliardów złotych. W IV kwartale 2025 roku suma wyników tych samych 19 spółek okazała się stratą w wysokości 1 miliarda 42 milionów złotych.
To nie jest „chwilowe pogorszenie koniunktury”. To systemowy problem.
W maju 2026 roku poseł Przemysław Czarnek ogłosił „alarm budżetowy”, wskazując na rekordowe straty spółek Skarbu Państwa. Według jego danych: Orlen miał stracić 5,5 miliarda złotych netto w IV kwartale 2025 roku, JSW – 3,4 miliarda złotych, a Grupa Azoty – 4,2 miliarda złotych. Dane te zostały potwierdzone w Sejmie podczas posiedzenia nr 57 w dniu 13 maja 2026 roku. Część z tych liczb – jak w przypadku Orlenu – została jednak zdementowana przez oficjalne raporty finansowe, które wykazały ponad 3,1 miliarda złotych zysku netto w tym okresie. Niemniej jednak pozostałe dwie spółki rzeczywiście zanotowały poważne straty: Grupa Azoty ponad 4,1 miliarda złotych, a JSW około 3,39 miliarda złotych.
Jastrzębska Spółka Węglowa
JSW – największy producent węgla koksowego w Unii Europejskiej – w 2023 roku wypracowała niecały miliard złotych zysku (997,1 miliona złotych). Rok 2024 zamknęła stratą netto w wysokości 7,3 miliarda złotych. Spółka tłumaczyła ten wynik „trudną sytuacją rynkową, warunkami geologicznymi i zdarzeniami losowymi oraz wysoką i mało elastyczną bazą kosztową”. Na taki wynik wpływ miało głównie ujęcie odpisu aktualizującego wartość niefinansowych aktywów trwałych w łącznej wysokości 6,4 mld zł. W 2024 roku zakłady JSW wyprodukowały o 9,3 proc. mniej węgla i 8,6 proc. mniej koksu w porównaniu do 2023 roku. Dług JSW sięgnął 9,5 miliarda złotych.
Grupa Azoty
Grupa Azoty – drugi producent nawozów w UE – znalazła się w procedurze restrukturyzacji długów i zamrożenia wynagrodzeń. W pierwszym półroczu 2026 roku sprzedaż na Ukrainę stanowiła 8% przychodów Grupy i dotyczyła głównie nawozów mineralnych. Przychody ze sprzedaży na rynek ukraiński były niższe o 27% w relacji do I półrocza 2025 roku. W tym samym czasie ceny nawozów na rynku krajowym „skoczyły do prawie 5 tys. zł” za tonę, podczas gdy średnia cena eksportowa na Ukrainę wynosiła 1247 zł/t w 2024 roku.
Krajowa Grupa Spożywcza
KGS – państwowy holding spożywczy – zamknął rok obrotowy 2024/2025 stratą około 300 milionów złotych, choć prognozy mówiły nawet o 600 milionach złotych. Rok wcześniej (2023/2024) grupa była jeszcze zyskowna – wypracowała 318 milionów złotych zysku.
KGHM
KGHM w raportach kwartalnych konsekwentnie podkreślał, że „sytuacja geopolityczna związana z bezpośrednią agresją Rosji na Ukrainę nie ogranicza działalności operacyjnej” spółki. „Nie odnotowano istotnych zmian w moralności płatniczej odbiorców, stąd też spływ należności w Jednostce Dominującej odbywa się bez większych zakłóceń”. KGHM nie posiada należności od podmiotów z siedzibą w Rosji lub Ukrainie, ponieważ podmioty te nie są bezpośrednimi odbiorcami podstawowych produktów spółki. To pokazuje, że można prowadzić interesy z Ukrainą bez ponoszenia strat – pod warunkiem należytego zabezpieczenia transakcji.
Rozdział II: Orlen — 2,5 miliarda złotych na wschód
Zarzuty wobec Orlenu są najpoważniejsze. Poseł Marek Jakubiak publicznie stwierdził, że Ukraina nie płaci Orlenowi za dostawy paliw, smarów, olejów i LPG. Mówił o kwocie 2,5 miliarda złotych. „Ukraina Orlenowi nie płaci w ogóle za faktury. Czyli te 2,5 miliarda, które poszły, paliwa, smary, oleje, teraz LPG idzie do nich, bo przecież kontrakt podpisał [Orlen], oni biorą, ale nie płacą” – powiedział Marek Jakubiak w Radiu Wnet.
Interpelacja poselska nr 18535 – skierowana do Ministra Aktywów Państwowych – zawiera następujące stwierdzenie: „Udzielanie zagranicznym kontrahentom niekontrolowanego, bezterminowego lub niewystarczająco zabezpieczonego kredytu kupieckiego mogłoby oznaczać narażenie spółki oraz jej akcjonariuszy na wielomiliardowe straty”.
Konfederacja, która nagłośniła sprawę, stwierdziła wprost: „To nie jest pomoc humanitarna uchwalona przez Sejm. To komercyjny kontrakt, za który ktoś powinien zapłacić. W ogóle czas skończyć z polityką świętego Mikołaja wobec Ukrainy! Orlen należy w dużej części do nas wszystkich, do polskiego podatnika i obywatela. Każda niezapłacona faktura to realna strata dla polskiej firmy, a pośrednio dla nas”.
Orlen zaprzeczył tym doniesieniom. Spółka wydała oświadczenie, w którym stwierdziła, że „rozpowszechniane przez niektórych polityków fałszywe informacje o bezpłatnych dostawach paliw przez Grupę Orlen do Ukrainy mogą szkodzić jej wizerunkowi i notowaniom na GPW”. Portal Demagog opublikował analizę, w której zakwestionował tezy posła Jakubiaka. Ale pytanie o to, czy Orlen rzeczywiście zabezpieczył swoje należności, pozostaje otwarte.
Rozdział III: PKP Cargo — Firma, Która Miała Zarabiać, a Jest w Sanacji
PKP Cargo to największy kolejowy przewoźnik towarowy w Polsce. Spółka powinna być beneficjentem boomu logistycznego związanego z wojną w Ukrainie. Przewozy towarów, uzbrojenia, surowców – wszystko to powinno generować rekordowe zyski. A jednak rzeczywistość okazała się brutalnie inna.
W 2026 roku PKP Cargo znalazła się w stanie sanacji. 29 września 2026 roku Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy wydał postanowienie o cofnięciu zezwolenia na wykonywanie przez dłużnika zarządu nad całością jego przedsiębiorstwa. Zarząd nad przedsiębiorstwem przejął zarządca masy sanacyjnej Paweł Głodek. W następstwie tej decyzji prezes PKP Cargo Zbigniew Prus oraz pozostali członkowie zarządu – Paweł Miłek i Michał Łotoszyński – zrezygnowali ze swoich funkcji.
Co ciekawe, PKP Cargo ma roszczenie wobec Skarbu Państwa wynoszące 1,522 miliarda złotych. Spółka domaga się odszkodowania za wykonanie tzw. decyzji węglowej Prezesa Rady Ministrów z lipca 2022 roku, która nakazywała przewoźnikowi transport węgla kupionego za granicą przez PGE Paliwa oraz Węglokoks.
Spółka Ukrainian Railways Cargo Poland – z kapitałem zakładowym w wysokości 5 tysięcy złotych – otrzymała od Urzędu Transportu Kolejowego licencję na przewozy na terenie Unii Europejskiej. Kontrola poselska w UTK zakończyła się wnioskiem o „zawieszenie licencji ukraińskiemu przewoźnikowi kolejowemu”.
Rozdział IV: Afera nawozowa — Polscy Rolnicy Płacą Dwa Razy Więcej
Jednym z najbardziej szokujących odkryć 2026 roku są dane ujawnione przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii w odpowiedzi na interpelację poselską. Wynika z nich, że średnie ceny eksportowe nawozów azotowych na Ukrainę wyniosły: w 2024 roku około 1247 zł/t, w 2025 roku niespełna 1435 zł/t, a w I półroczu 2026 roku nieco ponad 1709 zł/t. W tym samym czasie ceny krajowe w najgorszych momentach dochodziły do 5000 zł za tonę.
Hubert Ojdana, rolnik z Podlasia, przeanalizował te dane i domaga się wyjaśnień. „Jak ten sam gaz, użyty do nawozu na eksport, daje produkt tak wyraźnie tańszy niż ten sprzedawany w Polsce?” – pyta.
Polska jest największym dostawcą nawozów na Ukrainę i pokrywa blisko jedną trzecią jej importowego zapotrzebowania.
Sytuację dodatkowo komplikuje fakt, że rosyjskie nawozy – mimo sankcji – zalały polski rynek. Grupa Azoty w swoich raportach wprost wskazywała na „różne »tańsze« oferty nawozów z wielu stron świata, w tym – pomimo wojny i nałożonych na agresorów sankcji – również nadal z Rosji i Białorusi”.
Rozdział V: KSeF, KAS i ABW — czy państwo widzi nieopłacone faktury na bieżąco?
Co widzi KSeF?
KSeF – obowiązkowy od 1 lutego 2026 roku dla największych firm i od 1 kwietnia 2026 roku dla pozostałych przedsiębiorców – obejmuje wszystkie faktury wystawiane przez polskie firmy na rzecz kontrahentów zagranicznych, w tym ukraińskich. Oznacza to, że polska spółka Skarbu Państwa, która wystawia fakturę na rzecz ukraińskiego odbiorcy, ma obowiązek wprowadzić ją do KSeF.
System nie obsługuje jednak faktur otrzymywanych od zagranicznych dostawców. „KSeF nie obsługuje faktur otrzymywanych od zagranicznych dostawców, nie można więc sprawdzić ich w systemie” – wyjaśnia ING Księgowość. To oznacza, że KAS widzi faktury wystawione przez polskie spółki, ale nie widzi faktur wystawionych przez ukraińskich kontrahentów na rzecz polskich firm.
Czy KAS widzi, czy faktura została opłacona?
To kluczowe rozróżnienie. KSeF rejestruje wystawienie faktury, a nie jej zapłatę. System nie śledzi przepływów pieniężnych. KAS może jednak – w ramach kontroli – sięgnąć do JPK_VAT, STIR oraz danych bankowych, by zweryfikować, czy płatność wpłynęła. W praktyce oznacza to, że KAS ma narzędzia, by ustalić, czy ukraiński kontrahent zapłacił – ale wymaga to aktywnego działania kontrolnego.
Czy ABW może wejść do zarządów spółek?
ABW – jako służba specjalna odpowiedzialna za bezpieczeństwo wewnętrzne państwa – może podjąć działania wobec spółek Skarbu Państwa o strategicznym znaczeniu. Zgodnie z ustawą o ABW, Agencja jest właściwa „w sprawach ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego państwa i jego porządku konstytucyjnego”.
Wszyscy członkowie zarządów najważniejszych spółek Skarbu Państwa (jest ich 23) muszą poddać się procedurze poszerzonego postępowania sprawdzającego przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Sejmowa Komisja do spraw Służb Specjalnych postulowała objęcie tzw. osłoną antykorupcyjną przedsięwzięć realizowanych przez strategiczne spółki Skarbu Państwa.
Rozdział VI: Powiązania personalne — czy to wyprowadzanie pieniędzy ze spółek?
Informacja, że Elżbieta Bieńkowska – była wicepremier i minister infrastruktury w rządzie Donalda Tuska – od 1 października 2025 roku zasiada w Radzie Nadzorczej Kolei Ukraińskich, a Wojciech Balczun – były prezes PKP Cargo (2008–2013) i były prezes Kolei Ukraińskich (2016–2017) – od lipca 2025 roku jest Ministrem Aktywów Państwowych, rodzi pytanie o konflikt interesów.
Bieńkowska w Kolejach Ukraińskich
Elżbieta Bieńkowska – autorka słynnych słów „Sorry, taki mamy klimat” – objęła stanowisko niezależnego członka Rady Nadzorczej Kolei Ukraińskich na trzyletnią kadencję. Ukraiński rząd zatwierdził nowy skład rady nadzorczej państwowego przewoźnika, a Bieńkowska została jednym z siedmiu członków. W skład Rady wchodzą również: Gebhard Hafer (niemiecki ekspert logistyki), Anatolij Amielin, Maksym Mokliak (były szef ukraińskiej administracji podatkowej) oraz przedstawiciele państwa ukraińskiego – były szef Kolei Ukraińskich Ołeksandr Kamyszyn i były deputowany Serhij Leshchenko.
Balczun ministrem aktywów
Wojciech Balczun – który kierował PKP Cargo w latach 2008–2013, a następnie Kolejami Ukraińskimi w latach 2016–2017 – w lipcu 2025 roku objął stanowisko Ministra Aktywów Państwowych. Jako minister nadzoruje 109 spółek z udziałem Skarbu Państwa, w tym PKP Cargo.
Niejasne interesy na Wschodzie
Jak ujawnił „Newsweek”, Balczun zasiadał w radzie dyrektorów kolejowej spółki Far East Land Bridge Limited (FELB) – zarejestrowanej na Cyprze, z siedzibą w Wiedniu. Na człowieku, który miał zaprosić Balczuna do tej spółki, „ciążyły kiedyś poważne zarzuty korupcyjne”. Ponad 75% udziałów w FELB miała grupa RŻD – rosyjskie koleje państwowe.
Co więcej, Balczun był zaangażowany w ukraińską spółkę Aurum Polonez, zajmującą się wydobyciem bursztynu. Jego wspólnikiem był Jerzy Dominik K., podejrzany o udział w zorganizowanej grupie przestępczej. Działalność grupy obejmowała „przestępstwa skarbowe polegające na uszczupleniu podatków wielkiej wartości, około dziesięciu milionów złotych, z tytułu obrotu paliwami”.
Zakończenie: Cisza, Która Kosztuje Miliardy
Fala strat w spółkach Skarbu Państwa jest faktem. Orlen stracił 21 miliardów złotych zysku. JSW – 7,3 miliarda złotych w jednym roku. PKP Cargo – spółka, która powinna zarabiać na przewozach – jest w stanie sanacji, a jej zarząd właśnie oddał kontrolę nad firmą. Grupa Azoty sprzedaje nawozy na Ukrainę po 1247 złotych za tonę, gdy polscy rolnicy płacą 5000 złotych.
I jedno jest równie pewne: nikt nie poniósł za to odpowiedzialności.
Jeśli Orlen rzeczywiście nie otrzymał 2,5 miliarda złotych za dostawy na Ukrainę, to ktoś powinien odpowiedzieć. Zarząd, który podpisał kontrakt. Rada nadzorcza, która go zatwierdziła. Minister, który nadzorował spółkę. Jeśli PKP Cargo traci rynek na rzecz ukraińskiej konkurencji, a były prezes Kolei Ukraińskich nadzoruje polskie spółki – to mechanizm konfliktu interesów jest oczywisty.
Cisza wokół nieopłaconych faktur jest głośniejsza niż jakiekolwiek oskarżenie. Czas ją przerwać.
Źródła
- Ukraina miała nie płacić Orlenowi za paliwa, smary i oleje — Konfederacja, 9 lipca 2026
- Interpelacja nr 18535 — w sprawie nieuregulowanych przez podmioty ukraińskie należności wobec Orlen SA — Sejm RP, 11 lipca 2026
- Koniunktura nie sprzyja Grupie Kapitałowej JSW — JSW, 4 sierpnia 2025
- Sąd cofnął PKP Cargo zezwolenie na wykonywanie zarządu własnego — PAP Biznes, 29 września 2026
- Polski azot na Ukrainę po 1247 zł/t. Jak to możliwe?! — Agroprofil, 30 września 2026
- Fiskus wyjaśnia, jak stosować KSeF w transakcjach zagranicznych — BDO
- Nowa posada byłej wicepremier. Elżbieta Bieńkowska w Radzie Nadzorczej Ukraińskich Kolei — RMF24, 9 października 2025
- Niejasne związki ministra Balczuna. Wspólnik oskarżany o pranie pieniędzy i człowiek objęty sankcjami — Onet/Newsweek, 21 listopada 2025
- Glejt do tajemnic w spółkach — Rzeczpospolita, 21 lutego 2023
- Kontrola poselska w UTK. „Należy zawiesić licencję ukraińskiemu przewoźnikowi kolejowemu” — Tygodnik Solidarność, 5 grudnia 2025
Zostaw odpowiedź