Artykuł 4 ustęp 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że „Naród sprawuje władzę przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio.” Oznacza to, że Naród może sprawować władzę w dwojaki sposób: poprzez wybory przedstawicieli (władza pośrednia) oraz bezpośrednio (władza bezpośrednia).

Formy i tryby sprawowania władzy przez Naród

1. Wybory (art. 96-127 Konstytucji):
   • Wybory do Sejmu i Senatu.
   • Wybory Prezydenta RP.
   • Wybory do organów samorządu terytorialnego.
   • Wybory do Parlamentu Europejskiego.
2. Referendum (art. 125 Konstytucji):
   • Referendum ogólnokrajowe – może dotyczyć spraw o szczególnym znaczeniu dla państwa. Może być zarządzone przez Sejm lub Prezydenta RP za zgodą Senatu.
   • Referendum konstytucyjne – zarządzone przez Prezydenta RP w przypadku zmiany Konstytucji.
   • Referendum lokalne – może być przeprowadzone w sprawach dotyczących społeczności lokalnej, np. odwołanie organów samorządu terytorialnego.
3. Inicjatywa ustawodawcza obywateli (art. 118 ust. 2 Konstytucji):
   • Obywatele mają prawo zgłaszać projekty ustaw, jeśli wniosek poprze co najmniej 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu.
4. Inne formy udziału w życiu publicznym:
   • Konsultacje społeczne, petycje, skargi, wnioski.

Zapis w Konstytucji odnośnie referendum

• Art. 125 Konstytucji RP:
  • „1. W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe.
    2. Referendum ogólnokrajowe zarządza Sejm bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów lub Prezydent Rzeczypospolitej za zgodą Senatu wyrażoną bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów.
    3. Jeżeli w referendum ogólnokrajowym wzięła udział więcej niż połowa uprawnionych do głosowania, wynik referendum jest wiążący.
    4. Ważność referendum ogólnokrajowego oraz referendum, o którym mowa w art. 235 ust. 6, stwierdza Sąd Najwyższy.
    5. Zasady i tryb przeprowadzania referendum określa ustawa.”

Wykorzystanie Profilu Zaufanego i e-Obywatela w organizacji referendum

Profil Zaufany i platforma e-Obywatel są narzędziami cyfrowymi wspierającymi obywateli w załatwianiu spraw urzędowych online. Choć nie można ich bezpośrednio użyć do głosowania w referendum, mogą one wspomóc inne aspekty organizacji i uczestnictwa w referendum, takie jak:

1. Inicjatywa ustawodawcza obywateli:
   • Zgromadzenie podpisów i organizacja poparcia dla inicjatywy poprzez narzędzia online, które mogą wspomagać koordynację działań.
   • Korzystanie z Profilu Zaufanego do składania wniosków i dokumentów do organów państwowych.
2. Informowanie obywateli:
   • e-Obywatel i Profil Zaufany mogą służyć do przekazywania informacji na temat referendum, edukacji obywatelskiej, a także mobilizacji społeczności.
3. Zgłaszanie się do komisji wyborczych:
   • Za pomocą Profilu Zaufanego można rejestrować się i zgłaszać jako członek komisji wyborczej lub mężów zaufania.

Jak zorganizować referendum z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych:

1. Inicjatywa obywatelska:
   • Zainicjowanie procesu zgromadzenia wymaganej liczby podpisów.
   • Korzystanie z platform internetowych do koordynacji działań i zbierania podpisów.
2. Złożenie wniosku:
   • Złożenie odpowiedniego wniosku do Sejmu lub Prezydenta RP (w zależności od rodzaju referendum) za pomocą narzędzi cyfrowych.
3. Edukacja i informacja:
   • Wykorzystanie Profilu Zaufanego do informowania obywateli o szczegółach referendum, w tym celu można wykorzystać także narzędzia e-Obywatela.

W praktyce, pełna digitalizacja procesu referendalnego (w tym głosowania) wymagałaby zmiany obowiązujących przepisów prawa, ponieważ obecnie głosowanie w referendach odbywa się w sposób tradycyjny.