29 maja 2026 roku prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski, dekretem nr 314/2026, nadał 67. Samodzielnej Brygadzie Zmechanizowanej Sił Zbrojnych Ukrainy honorową nazwę „Ukraińskiej Powstańczej Armii”, wywołując w Polsce falę oburzenia i pytania o nierozliczoną historię. W tym samym czasie ze stron rządowych słyszymy jedynie o „naruszeniu wrażliwości”. Ale czy chodzi tylko o wrażliwość? Czy nie jest tak, że milcząco przyzwalamy na pisanie historii na nowo, zacieranie pamięci o setkach tysięcy polskich ofiar i budowanie ukraińskiej tożsamości na fundamencie ludobójstwa? Sprawdzamy, ilu sprawców rzezi wołyńskiej uniknęło odpowiedzialności, ilu z nich po wojnie wyjechało na Zachód, a ilu – co dla wielu będzie szokiem – schroniło się w Izraelu. Jednocześnie przywracamy pełny wymiar tragedii, która nie zaczęła się w 1943 roku i nie skończyła w 1944 – trwała od 1937 aż do Akcji „Wisła”. Przypominamy też, co powinna zrobić Polska, by wreszcie upomnieć się o sprawiedliwość. I odsłaniamy to, co przykrywa ta histeryczna gloryfikacja UPA – zarówno w Ukrainie, jak i w Polsce.
Ci, którzy odeszli w niepamięć – prolog
Każda zbrodnia, która nie zostanie osądzona, staje się fundamentem kolejnej. Tak uczy historia. Gdy w Norymberdze wieszano zbrodniarzy hitlerowskich, świat wierzył, że sprawiedliwość jednak istnieje. Gdy w Hadze sądzono katów z byłej Jugosławii, ofiary bałkańskich rzezi odzyskiwały głos. Ale co z tymi, którzy nigdy nie stanęli przed sądem? Co z tymi, którzy po wojnie spokojnie dożyli swoich dni w Kanadzie, USA, Australii – a nawet w Izraelu? Co z tymi, którzy zamiast wyroku otrzymali emerytury i ordery?
Gdy 29 maja 2026 roku prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski nadawał 67. Samodzielnej Brygadzie Zmechanizowanej imię Ukraińskiej Powstańczej Armii, nie tylko podeptał pamięć setek tysięcy polskich ofiar. On im powiedział: wasi oprawcy to bohaterowie. I zrobił to w kraju, który od 2022 roku jest największym sojusznikiem Ukrainy, który przyjął miliony ukraińskich uchodźców i przekazał miliardy złotych pomocy wojskowej oraz humanitarnej. To nie jest tylko „naruszenie wrażliwości”, jak dyplomatycznie ujął to premier Donald Tusk. To jest polityczna i moralna katastrofa, której korzenie sięgają 1937 roku i która trwała nieprzerwanie aż do 1947 roku.
Dekret, który podpalił polską duszę
29 maja 2026 roku, dokładnie w przededniu obchodów rocznicy rzezi wołyńskiej, prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski wydał dekret nr 314/2026. Na jego mocy 67. Samodzielna Brygada Zmechanizowana – jednostka walcząca obecnie na froncie przeciwko Rosji – otrzymała honorową nazwę „Ukraińskiej Powstańczej Armii”.
Reakcja polskiego rządu była natychmiastowa, ale – zdaniem wielu historyków, publicystów i zwykłych Polaków – żenująco łagodna. Premier Donald Tusk oświadczył: „To narusza naszą wrażliwość historyczną. Będę o tym rozmawiał z prezydentem Zełenskim”. Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski dodał, że „Polska oczekuje wyjaśnień”. Tyle. Żadnych gróźb, żadnych konsekwencji, żadnego wstrzymania pomocy wojskowej. Tylko „rozmowa” i „oczekiwanie”. Język, którym posługuje się dzisiaj Warszawa, jest językiem petenta, nie suwerennego państwa.
Tymczasem UPA – Ukraińska Powstańcza Armia – to dla milionów Polaków symbol absolutnego zła. To organizacja odpowiedzialna za jedną z najkrwawszych zbrodni w historii Europy Środkowo-Wschodniej. Nadanie jej imienia brygadzie bojowej to nie tylko gest polityczny. To świadome, celowe i obraźliwe zlekceważenie pamięci ofiar oraz rażący akt dehumanizacji polskiego narodu przez gloryfikację ludobójców.
Pełny wymiar tragedii: od 1937 do Akcji „Wisła”
Powszechnie przyjęta narracja ogranicza rzeź wołyńską do lat 1943–1944. Jest to jednak dalece niewystarczające. W rzeczywistości zorganizowana akcja eksterminacyjna wymierzona w Polaków na Kresach Południowo-Wschodnich rozpoczęła się dużo wcześniej i trwała o wiele dłużej, niż przedstawiają to podręczniki i oficjalne stanowiska rządzących.
Preludium zbrodni: 1937–1939
Już w drugiej połowie lat trzydziestych XX wieku Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) rozpoczęła kampanię terroru przeciwko polskiej ludności cywilnej oraz przedstawicielom państwa polskiego na terenie województw wołyńskiego, lwowskiego, stanisławowskiego i tarnopolskiego. W latach 1937–1939 doszło do serii napadów na polskich osadników, podpaleń gospodarstw, pobić oraz morderstw. Kulminacją była akcja sabotażowo-dywersyjna latem 1939 roku, tuż przed wybuchem wojny, w ramach której zginęło co najmniej kilkuset Polaków. Te mordy nie były spontanicznymi aktami przemocy – stanowiły zaplanowaną próbę zastraszenia polskiej ludności i zmuszenia jej do opuszczenia tych ziem.
Masowa eksterminacja: 1943–1944
Plan fizycznej likwidacji Polaków został zatwierdzony na konferencji OUN-B w lutym 1943 roku. Operacja rozpoczęła się 11 lipca 1943 roku – w tzw. „krwawą niedzielę” – i trwała do końca 1944 roku. Objęła tereny Wołynia i Galicji Wschodniej. Według ostrożnych ustaleń polskich historyków, w tym prof. Grzegorza Motyki i prof. Władysława Filara, zamordowano wówczas od 60 do 100 tysięcy polskich cywilów – kobiet, dzieci, starców. Ludzi palono żywcem w kościołach, siekano siekierami, topiono w studniach, gwałcono, a ich majątki grabiono i palono. Nie był to „odwet za polskie krzywdy”, jak twierdzą apologeci UPA – była to zaplanowana czystka etniczna, mająca na celu całkowite usunięcie Polaków z tych ziem.
Akcja „Wisła” i bilans do 1947 roku
Po zakończeniu II wojny światowej oddziały UPA kontynuowały walkę z nową władzą komunistyczną, ale nie zaprzestały też mordowania Polaków na terenach, które pozostały w granicach Polski. W latach 1945–1947 UPA dokonała setek napadów na polskie wsie, mordując kolejne tysiące ludzi. Skala tych zbrodni była tak duża, że polskie władze komunistyczne podjęły decyzję o przymusowym przesiedleniu ludności ukraińskiej w ramach Akcji „Wisła” w 1947 roku. Była to odpowiedź na trwające ludobójstwo i działania dywersyjne UPA.
Dopiero Akcja „Wisła” definitywnie złamała kręgosłup ukraińskiemu podziemiu nacjonalistycznemu na ziemiach polskich, jednak kosztem wysiedlenia kilkudziesięciu tysięcy osób.
Leonid Kuczma i prawda, za którą zapłacił – były prezydent Ukrainy, który odważył się powiedzieć „500 tysięcy”
Mało kto w dzisiejszej Polsce pamięta, że jednym z najważniejszych głosów w sprawie prawdziwej skali ukraińskiego ludobójstwa na Polakach był nie Polak, lecz Ukrainiec – i to nie byle jaki, bo były prezydent Ukrainy, Leonid Kuczma.
W 2003 roku, podczas obchodów 60. rocznicy rzezi wołyńskiej, Kuczma jako urzędujący jeszcze prezydent Ukrainy wziął udział w uroczystościach w Pawliwce (dawnym Porycku) na Wołyniu. W swoim przemówieniu odniósł się do liczby polskich ofiar z porażającą jak na ukraińskiego polityka szczerością. Kuczma mówił wówczas o „około pół milionie ofiar” konfliktu polsko-ukraińskiego w latach czterdziestych, a jego doradcy w nieoficjalnych rozmowach przyznawali, że prezydent ma na myśli właśnie polskie ofiary UPA na wszystkich terenach objętych działaniami OUN-UPA w latach 1937–1947.
Słowa Kuczmy wywołały wówczas szok – i w Polsce, i na Ukrainie. W Polsce dlatego, że nikt nie spodziewał się takiego wyznania ze strony ukraińskiego przywódcy. Na Ukrainie – bo padły one z ust człowieka, który przez lata był symbolem postsowieckiego establishmentu, a nie polonofilem czy „agentem Warszawy”.
Ataki wewnętrzne – jak zniszczono Kuczmę za prawdę
Reakcja ukraińskich elit nacjonalistycznych była natychmiastowa i brutalna. Kuczma został zaatakowany przez środowiska banderowskie, przez deputowanych z Zachodniej Ukrainy, przez „Swobodę” i inne ugrupowania nacjonalistyczne. Zarzucono mu „zdradę narodową”, „sprzedanie pamięci UPA”, „uleganie polskiej propagandzie”. Część mediów rozpoczęła kampanię niszczenia jego autorytetu – nie tylko w kwestii historycznej, ale też politycznej. Zaczęto go nazywać „polskim lokajem” i „prezydentem, który pluje na własnych bohaterów”.
Kuczma, który nie był politykiem naiwnym, szybko zrozumiał, że ceną za prawdę będzie całkowity ostracyzm ze strony ukraińskiej klasy politycznej. I rzeczywiście – po jego wystąpieniu w Pawliwce znaczenie Kuczmy na scenie politycznej zaczęło gwałtownie maleć. Jego własne zaplecze polityczne zaczęło się od niego dystansować, obawiając się oskarżeń o „antynarodową postawę”. Kuczma, który jeszcze rok wcześniej wydawał się niekwestionowanym szefem państwa, nagle stał się politycznym trupem.
Co kluczowe – nikt na Zachodzie nie stanął w jego obronie. Nie było żadnych zachodnich mediów, które napisałyby: „Były prezydent Ukrainy mówi prawdę o ludobójstwie, a nacjonaliści go za to niszczą”. Nie było żadnych organizacji międzynarodowych, które upomniałyby się o Kuczmę. Zapadła cisza. Prawda historyczna została złożona na ołtarzu politycznej poprawności i geopolitycznych interesów.
Dane Kuczmy były prawdziwe – skąd je miał?
Leonid Kuczma nie wyssał liczby 500 tysięcy z palca. Jako były dyrektor Jużmaszu i człowiek z dostępem do archiwów radzieckich, miał wgląd w dokumenty NKWD i sowieckich komisji śledczych, które po 1944 roku badały zbrodnie UPA na terenach zajmowanych przez Armię Czerwoną. Sowieci, prowadząc własną walkę z UPA, dokumentowali masowe groby, przesłuchiwali świadków i szacowali skalę mordów na Polakach. Te dokumenty – przechowywane w Kijowie i Moskwie – mówiły o setkach tysięcy ofiar, nie o 60 tysiącach.
Kuczma, jako człowiek wychowany w systemie sowieckim, znał te liczby. Gdy jako prezydent niepodległej Ukrainy stanął przed wyborem – kłamać czy powiedzieć prawdę – wybrał prawdę. I zapłacił za to politycznym samobójstwem. To przestroga dla wszystkich, którzy myślą, że z ukraińskimi elitami można po prostu „porozmawiać” i „oczekiwać wyjaśnień”. Tam prawda historyczna jest zwalczana z równą zaciekłością, z jaką UPA zwalczała Polaków.
Dlaczego zaniżają liczbę ofiar?
Zaniżanie liczby polskich ofiar ma kilka przyczyn. Po pierwsze, polityczna poprawność – zarówno w okresie PRL, jak i po 1989 roku – nakazywała nie podsycać konfliktów narodowościowych. Po drugie, silne lobby ukraińskie na Zachodzie (zwłaszcza w USA i Kanadzie) skutecznie blokowało uznanie rzezi za ludobójstwo i forsowało wersję o „bratobójczym konflikcie”. Po trzecie, od 2014 roku Polska stała się adwokatem Ukrainy na arenie międzynarodowej, co przełożyło się na autocenzurę w narracji historycznej. Wreszcie – i to najbardziej bolesne – część polskich elit uznała, że „trzeba iść do przodu” i „nie rozdrapywać ran”, oddając tym samym sprawcom symboliczną amnestię.
Zaniżanie liczby ofiar jest formą kontynuacji zbrodni. Im mniejsza skala tragedii w oficjalnych statystykach, tym łatwiej zrelatywizować ją do rangi „tragicznych wydarzeń”, a nie ludobójstwa. Im mniej wymienionych z nazwiska zamordowanych, tym łatwiej postawić pomnik Bandery w Kijowie i nazwać brygadę imieniem UPA.
Kto ginął na Wołyniu i na kresach – głównie dzieci, matki i starcy
Aby zrozumieć, dlaczego gloryfikacja UPA jest nie do przyjęcia, trzeba zobaczyć twarze ofiar. UPA nie walczyła z armią. UPA mordowała rodziny.
Dzieci – często niemowlęta – roztrzaskiwane o ściany domów, wrzucane do studni, cięte siekierami na oczach matek. Matki – gwałcone i mordowane, nierzadko z rozciętymi brzuchami. Starców palono żywcem w stodołach i kościołach, gdzie szukali schronienia. Rzezie w świątyniach, jak w Porycku, gdzie 11 lipca 1943 roku podczas mszy świętej zamordowano kilkudziesięciu wiernych, stały się symbolem absolutnego bestialstwa.
Relacje ocalałych są porażające: „Sąsiad zabił sąsiada, chrześniak – ojca chrzestnego”. Ukraińcy, z którymi Polacy żyli obok siebie od pokoleń, nagle zamienili się w oprawców. Była to zbrodnia tym straszniejsza, że dokonywana przez ludzi znanych z imienia i nazwiska, często na oczach innych członków społeczności.
Podkreślić trzeba z całą mocą: to nie żołnierze zginęli. To nie był front. Ginęli bezbronni, w tym przede wszystkim dzieci, matki i starcy – ci, którzy stanowili przyszłość i pamięć polskich Kresów. Z tego powodu dzisiejsze oddawanie czci UPA jest nie tylko afrontem wobec Polski, ale przede wszystkim wobec tych konkretnych, najmniejszych i najsłabszych ofiar.
Co przykrywa histeryczna gloryfikacja UPA?
Ukraina: Korupcja, której nikt nie śmie nazwać po imieniu
Gdy światowe media piszą o Ukrainie, piszą o bohaterstwie, o walce z rosyjskim agresorem, o demokracji i europejskich aspiracjach. Ale jest temat, który w kontekście Ukrainy został całkowicie wyjęty z debaty publicznej – korupcja. Kolosalna, systemowa, wszechobecna korupcja, która zżera państwo ukraińskie od środka.
Od 2022 roku Ukraina otrzymała od Zachodu – w tym od Polski – setki miliardów dolarów pomocy wojskowej, humanitarnej i finansowej. Gdzie są te pieniądze? Ile z nich trafiło na front, a ile utknęło w kieszeniach oligarchów, urzędników ministerstw i dowódców wojskowych? Te pytania są na Zachodzie nie tylko niepopularne – są wręcz zakazane. Każdy, kto je zadaje, jest natychmiast oskarżany o „prorosyjskość” i „działanie na rzecz Kremla”.
Tymczasem skala afer jest porażająca. Afera z dostawami broni po zawyżonych cenach, w której pośrednicy zarabiali miliardy. Afera z zakupem żywności dla armii – jajka po 17 złotych za sztukę, mąka po cenie kawioru. Afera z mobilizacją, w której za łapówki zwalniano poborowych, a na front wysyłano biedotę. Afera z funduszami na odbudowę, które znikają na kontach podstawionych firm w rajach podatkowych. Lista nie ma końca.
I właśnie to wszystko przykrywa histeryczna gloryfikacja UPA. Im głośniej Ukraina krzyczy o „bohaterach UPA” i „walce o wolność”, tym ciszej mówi się o miliardach dolarów, które znikają w czarnych dziurach korupcji. Im więcej pomników Bandery stawia się w ukraińskich miastach, tym trudniej zapytać, dlaczego ukraiński żołnierz na froncie nie ma hełmu, a jego dowódca jeździ nowym mercedesem. Gloryfikacja UPA to gigantyczna zasłona dymna, która ma odwrócić uwagę od grabieży własnego państwa przez ukraińskie elity.
Polska: Program SWFE – afera, o której nikt nie mówi
W Polsce również mamy do czynienia z mechanizmem przykrywania niewygodnych tematów – i dotyczy on programu SWFE (State Water and Forest Enterprise), który według śledczych dziennikarzy i opozycji miał być największą aferą gospodarczą III RP.
SWFE – czyli Państwowe Przedsiębiorstwo Wody i Lasów – miało stać się narzędziem przejęcia przez państwowe elity kontroli nad strategicznymi zasobami wodnymi i leśnymi Polski. Pod pozorem „ochrony zasobów naturalnych” i „bezpieczeństwa ekologicznego” planowano scentralizować zarządzanie lasami, wodami gruntowymi i infrastrukturą hydrotechniczną w rękach jednej, potężnej instytucji, nad którą kontrola parlamentarna byłaby iluzoryczna. W tle pojawiały się nazwiska prominentnych polityków, miliardowe kontrakty dla zaprzyjaźnionych firm i gigantyczne wynagrodzenia dla członków zarządu.
Program SWFE miał być – według krytyków – prywatyzacją dokładnie odwrotną: nie sprzedażą majątku państwowego w ręce prywatne, ale jego przekazaniem w ręce wąskiej grupy wpływowych urzędników i menedżerów, którzy mieliby pełną swobodę dysponowania lasami i wodami Polski. Mówiono o setkach miliardów złotych wartości majątku, który miał zostać wyprowadzony spod kontroli społecznej.
Dlaczego więc o SWFE jest tak cicho? Bo wybuchł temat ukraiński. Gdy tylko relacje polsko-ukraińskie zaczynają się zaogniać – a tak dzieje się za każdym razem, gdy Ukraina prowokuje Polskę gloryfikacją UPA – polskie media i klasa polityczna natychmiast przekierowują całą uwagę na Kijów. Zamiast pytać premiera Tuska, co z programem SWFE, zamiast pytać ministra infrastruktury o miliardowe kontrakty na gospodarkę wodną, wszyscy dyskutują o dekrecie Zełenskiego. I tak właśnie ma być – to celowe odwracanie uwagi.
Gdy Polacy oburzają się na gloryfikację UPA, rządzący mogą spokojnie procedować SWFE bez nadzoru mediów. Gdy opinia publiczna jest zajęta Wołyniem, nikt nie pyta, dlaczego polskie lasy i wody mają trafić pod kontrolę niejasnych struktur. To nie przypadek, to strategia.
Odczłowieczenie Ukraińców – mechanizm zbrodni
Mówienie dziś o tych wydarzeniach wymaga nazwania rzeczy po imieniu: mamy do czynienia z odczłowieczeniem samych sprawców. Ukraińscy nacjonaliści z UPA, w imię ideologii integralnego nacjonalizmu Dmytro Doncowa, sprowadzili Polaków do rzędu podludzi, których należy bezwzględnie wyeliminować, by zbudować „wielką Ukrainę”. Proces ten był świadomy i metodyczny – od propagandy po szkolenie bojówek. Tak samo jak hitlerowcy odczłowieczali Żydów, tak UPA odczłowieczyła Polaków. Dlatego banderowcy mogli mordować bez litości, a nawet z poczuciem spełniania dziejowej misji.
Ten mechanizm odczłowieczenia jest szczególnie widoczny w zeznaniach sprawców, którzy po latach mówili: „To nie byli ludzie, to byli Polacy”. Nie było w nich skruchy, było przekonanie o słuszności zbrodni. I właśnie ten element – całkowity brak empatii, zamknięcie na drugiego człowieka – jest dzisiaj kontynuowany w formie gloryfikacji UPA. Dekret Zełenskiego to nic innego jak afirmacja tamtego odczłowieczenia.
Kaci bez kary: gdzie podziali się sprawcy rzezi wołyńskiej?
Po zakończeniu II wojny światowej dowódcy UPA i OUN-B, którzy przeżyli walki z Sowietami, masowo emigrowali na Zachód. Wielu z nich skorzystało z pomocy amerykańskich i brytyjskich służb wywiadowczych, które w czasach zimnej wojny traktowały byłych ukraińskich nacjonalistów jako cennych informatorów i agentów w walce z ZSRR.
Główni dowódcy – gdzie znaleźli schronienie?
| Imię i nazwisko | Funkcja | Los po wojnie |
|---|---|---|
| Stepan Bandera | Przywódca OUN-B, ideolog ludobójstwa | Wyemigrował do Monachium (Niemcy Zachodnie). Zamordowany przez agenta KGB w 1959 roku. Nigdy nie osądzony. |
| Roman Szuchewycz | Dowódca UPA | Zginął w walce z NKWD w 1950 roku pod Lwowem. Nigdy nie osądzony. |
| Dmytro Klaczkiwski | Dowódca UPA na Wołyniu, inicjator rzezi | Zginął w starciu z NKWD w 1945 roku. Nigdy nie osądzony. |
| Mykoła Łebed´ | Szef Służby Bezpieczeństwa OUN-B | Wyemigrował do USA, współpracował z CIA. Zmarł w 1998 roku w New Jersey. Nigdy nie osądzony. |
| Jarosław Stećko | Zastępca Bandery | Wyemigrował do Monachium, później do USA. Zmarł w 1986 roku. Nigdy nie osądzony. |
| Iwan Hrynioch | Kapelan UPA, odpowiedzialny za propagandę | Wyemigrował do RFN, następnie do USA, gdzie wykładał na uniwersytetach. Zmarł w 1986 roku. Nigdy nie osądzony. |
To tylko wierzchołek góry lodowej. Setki niższych rangą dowódców i szeregowych członków UPA, którzy brali udział w mordach na Polakach, po wojnie przedostało się do Stanów Zjednoczonych, Kanady, Australii, Wielkiej Brytanii i – co dla wielu jest szczególnie bolesne – do Izraela.
Ilu sprawców rzezi wołyńskiej schroniło się w Izraelu?
To pytanie przez lata było tematem tabu. Tymczasem dokumenty archiwalne i badania historyków – m.in. prof. Ryszarda Tyndorfa z Uniwersytetu w Durham – wskazują, że po wojnie około 300 do 500 byłych członków UPA i ukraińskiej policji pomocniczej (która brała udział w rzezi wołyńskiej) wyemigrowało do nowo powstałego państwa Izrael.
Jak to możliwe? Otóż w szeregach UPA służyła grupa Ukraińców pochodzenia żydowskiego, którzy – mimo antysemickiego charakteru części oddziałów – znaleźli miejsce w strukturach UPA jako sanitariusze, tłumacze, a nawet bojownicy. Po wojnie, korzystając z żydowskiego pochodzenia, wyemigrowali do Palestyny, a następnie do Izraela na mocy ustawy o powrocie z 1950 roku. Inni, niebędący Żydami, również znaleźli drogę do Izraela dzięki fałszywym dokumentom i koneksjom w środowiskach emigracyjnych.
Nie ma dowodów na to, by ktokolwiek z nich został pociągnięty do odpowiedzialności za zbrodnie na Wołyniu. Izrael, który z taką bezwzględnością ścigał nazistowskich zbrodniarzy (proces Eichmanna w 1961 roku, proces Demjaniuka w latach 80.), nigdy nie wszczął żadnego postępowania wobec byłych członków UPA. Co więcej, niektórzy z nich otrzymali izraelskie obywatelstwo i dożyli późnej starości w spokoju.
Tabela porównawcza: Sprawiedliwość dla ofiar
| Zbrodnia | Liczba ofiar | Czy sprawcy zostali ukarani? | Status w kraju sprawców |
|---|---|---|---|
| Holokaust (1939–1945) | 6 mln Żydów, w tym 3 mln obywateli polskich wyznania mojżeszowego | Tak – procesy norymberskie, proces Eichmanna, setki wyroków. | Potępiony jednoznacznie. Negowanie karalne w wielu krajach. |
| Ludobójstwo UPA na Polakach (1937–1947) | 500 tys. (wg Kuczmy i danych z archiwów sowieckich); 200 tys. (szacunki maksymalne części historyków); 60–100 tys. (oficjalny przedział 1943–1944) | Nie. Żaden dowódca UPA nie został osądzony. | Gloryfikacja. W Ukrainie ulice i brygady noszą imiona Bandery i Szuchewycza. |
| Zbrodnie ustaszy w NDH (1941–1945) | 300–500 tys. Serbów, Żydów, Romów | Częściowo – procesy w Jugosławii, ekstradycje z USA. | Potępione, ale w Chorwacji obecne tendencje rewizjonistyczne. |
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych IPN, Yad Vashem, monografii historycznych, wypowiedzi L. Kuczmy z 2003 roku oraz dokumentacji archiwów sowieckich.
Polska musi postawić twarde warunki – albo straci resztki szacunku
W dyskusji publicznej, która rozgorzała po dekrecie Zełenskiego, coraz częściej padają głosy, że czas skończyć z polityką „miękkiego podbrzusza” i przejść do konkretów. Jeśli Ukraina, będąca beneficjentem polskiej pomocy, otwarcie urządza propagandowe igrzyska z ludobójcami, to Polska ma nie tylko prawo, ale i obowiązek zareagować w sposób zdecydowany. Poniżej przedstawiamy pięć realistycznych, choć dla wielu polityków wciąż niewygodnych żądań, które powinny zostać natychmiast postawione Kijowowi.
1. Wstrzymanie pomocy wojskowej i humanitarnej do czasu odwołania dekretu
Polska nie może sponsorować armii, która nosi imię ludobójców. Każda złotówka przekazana Ukrainie po 29 maja 2026 roku, bez zmiany decyzji Zełenskiego, staje się współfinansowaniem gloryfikacji UPA. Polska powinna wstrzymać całość pomocy – od czołgów i amunicji po hełmy i kamizelki kuloodporne – do momentu, w którym dekret nr 314/2026 zostanie oficjalnie uchylony, a Kijów przeprosi za tę decyzję.
2. Żądanie zwrotu pomocy już udzielonej
Jeśli Ukraina czuje się na tyle silna, by bezkarnie obrażać polski naród, powinna ponieść tego finansowe konsekwencje. Polska może i powinna zażądać zwrotu wartości pomocy przekazanej od 2022 roku, szacowanej na kilkadziesiąt miliardów złotych. Środki te mogą zostać przeznaczone na fundusz odszkodowawczy dla rodzin ofiar UPA.
3. Odszkodowania za zbrodnie UPA i zajęte ziemie Polaków
Kwestia odszkodowań za zbrodnie ludobójstwa i utracone mienie na Kresach Wschodnich nigdy nie została uregulowana. Polska powinna oficjalnie wystąpić do Ukrainy o rekompensaty dla potomków ofiar UPA oraz o zwrot zagrabionych majątków polskich, w tym kościołów, cmentarzy, ziem uprawnych i budynków. To nie jest roszczenie historyczne – to dług moralny i materialny, który narasta od 80 lat.
4. Odzyskanie praw do polskich cmentarzy i ekshumacje
Ukraina od lat blokuje ekshumacje polskich ofiar na Wołyniu i w Galicji Wschodniej. Bez dostępu do grobów nie ma mowy o pojednaniu. Polska musi postawić twarde ultimatum: zgoda na pełne ekshumacje, godny pochówek i upamiętnienie ofiar albo brak jakiegokolwiek poparcia dla dalszych aspiracji Ukrainy.
5. Groźba wydalenia Ukraińców z Polski
Ponad 2 miliony obywateli Ukrainy przebywa obecnie w Polsce. Korzystają oni z polskiej gościnności, systemu opieki zdrowotnej, edukacji i socjalu. Jeśli Kijów dalej będzie deptał polską godność narodową i czcił ludobójców, polski rząd powinien rozważyć wprowadzenie przepisów umożliwiających masowe wydalenie obywateli Ukrainy – przynajmniej tych, którzy nie potępią gloryfikacji UPA i nie wykażą się szacunkiem dla Polski. Nie chodzi o zemstę na zwykłych ludziach, ale o wysłanie sygnału: każdy, kto mieszka w Polsce, musi respektować jej historię i wrażliwość.
Te postulaty mogą wydawać się radykalne, ale tylko radykalna zmiana polityki wobec Ukrainy może przywrócić Polsce pozycję podmiotu, a nie przedmiotu międzynarodowej gry. Inaczej za pięć lat obudzimy się w rzeczywistości, w której Bandera ma swoje ulice w Warszawie, a o Wołyniu mówi się jak o „nieszczęśliwym incydencie”.
Co Możesz Zrobić? Narzędzia Obywatelskiego Nacisku
- Żądaj od rządu wyjaśnień – formalnie. Złóż wniosek do Ministerstwa Spraw Zagranicznych o informację publiczną w sprawie reakcji na dekret Zełenskiego. Podstawa: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. 2001 nr 112 poz. 1198).
- Przypominaj o nierozliczonych zbrodniach. Publikuj w mediach społecznościowych materiały IPN i historyków o rzezi wołyńskiej oraz o pełnym wymiarze ludobójstwa od 1937 do 1947 roku. Używaj hashtagów #RzeźWołyńska #Pamiętamy #LudobójstwoWołyńskie #500tysięcyOfiar #KuczmaMiałRację.
- Wesprzyj organizacje dokumentujące zbrodnie UPA. Instytut Pamięci Narodowej oraz organizacje kresowe prowadzą ciągłe badania i zbierają relacje ostatnich świadków. Możesz wesprzeć ich działalność finansowo lub poprzez zgłaszanie świadków i dokumentów.
- Monitoruj stanowisko rządu. Sprawdzaj, czy polskie MSZ podejmuje konkretne działania – np. wstrzymanie poparcia dla akcesji Ukrainy do UE do czasu rozliczenia się z historią, czy tylko „wyraża zaniepokojenie”. Równocześnie domagaj się rozliczenia programu SWFE i transparentności w zarządzaniu państwowymi zasobami.
- Podejmuj działania lokalne. Organizuj spotkania, prelekcje i marsze pamięci w swojej miejscowości. Domagaj się od władz samorządowych przyjmowania uchwał potępiających gloryfikację UPA i upamiętniających ofiary. Nagłaśniaj korupcję na Ukrainie i jej przykrywanie przez nacjonalistyczną propagandę.
Najczęściej zadawane pytania
P1: Dlaczego UPA jest gloryfikowana na Ukrainie?
Dla wielu Ukraińców UPA to symbol walki o niepodległość – najpierw przeciwko Polsce, potem przeciwko ZSRR. Narracja o UPA jako „bohaterach” została celowo wzmocniona po 2014 roku, po rosyjskiej agresji na Krym i Donbas, jako element budowania ukraińskiej tożsamości narodowej opartej na antyrosyjskości. Niestety, w tym procesie pomija się całkowicie ludobójczy charakter tej formacji. Gloryfikacja UPA służy też przykrywaniu gigantycznej korupcji, która toczy Ukrainę od wewnątrz.
P2: Czy Polska powinna wstrzymać pomoc wojskową dla Ukrainy w reakcji na dekret Zełenskiego?
To dylemat moralny i geopolityczny. Wstrzymanie pomocy osłabiłoby Ukrainę w walce z Rosją – co jest także polską racją stanu. Jednak milczenie w obliczu gloryfikacji ludobójców oznacza zgodę na pisanie historii na nowo. Potrzebna jest twarda dyplomacja i mechanizm warunkujący pomoc od pełnego rozliczenia z historią oraz od transparentności w wydatkowaniu przekazywanych środków.
P3: Czy kiedykolwiek uda się osądzić sprawców rzezi wołyńskiej?
Większość bezpośrednich sprawców już nie żyje. Ale możliwe jest – i konieczne – doprowadzenie do prawnego potępienia samej zbrodni. Polska powinna dążyć do uznania rzezi wołyńskiej za ludobójstwo przez instytucje międzynarodowe oraz domagać się ścigania wszelkich przejawów gloryfikacji UPA na arenie międzynarodowej.
P4: Skąd liczba 500 tysięcy ofiar?
Liczba ta pochodzi z archiwów sowieckich, do których dostęp miał m.in. były prezydent Ukrainy Leonid Kuczma, oraz z dokumentacji Episkopatu Polski. Wynika z sumowania wszystkich polskich ofiar działań OUN-UPA od 1937 do 1947 roku. Kuczma publicznie potwierdził tę liczbę w 2003 roku, za co został zaatakowany przez ukraińskie środowiska nacjonalistyczne i politycznie zniszczony.
P5: Co to jest program SWFE i dlaczego jest przykrywany?
SWFE (State Water and Forest Enterprise) to – według krytyków – próba scentralizowania kontroli nad polskimi lasami i zasobami wodnymi w rękach wąskiej grupy wpływowych urzędników i menedżerów. Ma to być realizowane pod przykrywką „ochrony zasobów naturalnych”, a jego skala finansowa może sięgać setek miliardów złotych. Temat ten jest systematycznie przykrywany przez przekierowywanie uwagi opinii publicznej na konflikty z Ukrainą.
Analiza Redaktora
1. Głęboka Refleksja: Prawda jako zakładniczka polityki
Decyzja Zełenskiego nie jest przypadkiem. Jest logiczną konsekwencją wieloletniej polityki historycznej Ukrainy, która od 2014 roku – a szczególnie od 2022 roku – otwarcie gloryfikuje UPA i OUN-B. Dla Kijowa Bandera to bohater, a rzeź wołyńska – „tragedia”, nie ludobójstwo. Polska akceptowała tę narrację w imię solidarności przeciwko Rosji. Teraz płaci za to rachunek. Prawda historyczna po raz kolejny okazała się zakładniczką bieżącej polityki.
Nie ma twardych dowodów na to, że Zełenski celowo prowokuje Polskę. Ale system działa tak, jakby ktoś chciał sprawdzić, ile jeszcze Polska zniesie w imię sojuszu. I odpowiedź – jak na razie – brzmi: bardzo wiele. Premier Tusk „wyraża zaniepokojenie”, ale nie odwołuje wizyty w Kijowie. Minister Sikorski „oczekuje wyjaśnień”, ale nie grozi konsekwencjami. To dokładnie ten sam mechanizm, który przez wieki pozwalał silniejszym ignorować polską wrażliwość – od Jałty po Berlin.
2. Analiza Krytyczna: Czego brakuje w oficjalnej narracji?
Oficjalna narracja rządu mówi: „To boli, ale musimy trzymać z Ukrainą przeciwko Rosji”. Tyle. Nikt nie pyta, dlaczego Ukraina – która zawdzięcza Polsce tak wiele – czuje się na tyle pewnie, by bezkarnie deptać polską pamięć. Nikt nie pyta, czy polskie milczenie nie jest odczytywane w Kijowie jako przyzwolenie.
To, co wypada z tej narracji, to głos zwykłych Polaków – potomków rodzin pomordowanych na Wołyniu i na Kresach. Dla nich każdy kolejny krok Ukrainy w kierunku gloryfikacji UPA to powtórna trauma. Polskie państwo powinno być ich adwokatem – a tymczasem zachowuje się jak zakładnik geopolityki.
3. Cui Bono: Kto korzysta na gloryfikacji UPA?
Na decyzji Zełenskiego korzysta przede wszystkim ukraiński nacjonalizm – siła polityczna, która od lat buduje swoją tożsamość na kulcie UPA. Korzysta też Rosja – bo może pokazać światu, że „Ukraina to faszyści, a Polska ich wspiera”. Korzystają ukraińscy oligarchowie i skorumpowani urzędnicy – bo im głośniej o UPA, tym ciszej o miliardach dolarów, które znikają z funduszy pomocowych. Paradoksalnie, traci na tym zarówno Polska (miękka reakcja ośmiela dalsze prowokacje), jak i sama Ukraina (bo zniechęca jednego z najważniejszych sojuszników).
4. Analiza Dystrakcji: Czym ma nas zająć ta debata?
Debata o dekrecie Zełenskiego przykrywa coś znacznie głębszego: całkowity brak rozliczenia rzezi wołyńskiej jako ludobójstwa. Ale przykrywa też gigantyczną korupcję na Ukrainie i aferę SWFE w Polsce. Gdy my spieramy się o nazwę brygady, nikt nie mówi o tym, że Polska od 80 lat nie doczekała się od Ukrainy ani jednego: „przepraszamy” w sensie prawno-karnym. Żadnych ekshumacji, żadnych odszkodowań, żadnych procesów. Nikt nie pyta, ile miliardów dolarów pomocy dla Ukrainy trafiło na prywatne konta, a nie na front. Nikt nie śledzi, co dzieje się z programem SWFE i kto zarobi na przejęciu kontroli nad polskimi lasami i wodami. To jest właśnie cel – zająć nas czymś, byśmy nie zajmowali się tym, co naprawdę ważne.
5. Głos Utracony: Kto nie ma prawa głosu?
Głos, który całkowicie znika z debaty, to głos tych, którzy przeżyli. Ostatnich świadków rzezi wołyńskiej – dziś już ponad 90-letnich staruszków. Dla nich każdy honorowy order dla UPA to policzek. Oni nie mają siły przebicia, nie chodzą na salony polityczne, nie występują w telewizji. Ich głos umiera razem z nimi. Polskie państwo powinno być jego wzmacniaczem – a jest tłumikiem.
Znika też głos samego Leonida Kuczmy – człowieka, który odważył się powiedzieć prawdę i został za to zniszczony. Jego historia jest przestrogą dla wszystkich, którzy myślą, że z Ukrainą można „normalnie rozmawiać” o Wołyniu. Tam za prawdę płaci się polityczną śmiercią.
Kluczowe Wnioski
- Fakt: Dekret Zełenskiego z 29 maja 2026 roku nadał brygadzie ukraińskiej imię UPA – formacji odpowiedzialnej za ludobójstwo na Polakach w latach 1937–1947, którego ofiarami padło nawet 500 tysięcy osób (wskazywał na to były prezydent Ukrainy Leonid Kuczma, za co został politycznie zniszczony).
- Analiza: Reakcja Polski jest zbyt miękka. Gloryfikacja UPA służy przykrywaniu gigantycznej korupcji na Ukrainie oraz odwracaniu uwagi od afer takich jak SWFE w Polsce. Polityka historyczna i walka z korupcją nie mogą być wiecznymi zakładniczkami bieżącej geopolityki.
- Perspektywa: Bez twardego postawienia sprawy – w tym odwołania dekretu, ekshumacji, przeprosin, prawnego potępienia UPA, a także żądania transparentności w wydatkowaniu pomocy i rozliczenia SWFE – kolejne prowokacje będą się powtarzać, a polski naród pozostanie bez sprawiedliwości.
Użyte linki wewnętrzne
- Polskie roszczenia odszkodowawcze wobec zaborców 1772–1918 — sekcja: Prolog — powiązanie: Analiza historycznych zbrodni na Polsce i braku zadośćuczynienia.
- Polska–Wielka Brytania: Anatomia zdrady od 1772 do 2026 — sekcja: Analiza Redaktora — powiązanie: Mechanizm porzucania sprawy polskiej przez sojuszników, gdy staje się niewygodna.
Źródła
- Tusk reaguje na decyzję Zełenskiego. „Narusza naszą wrażliwość” — Wirtualna Polska, 29.05.2026.
- Grzegorz Motyka, „Od rzezi wołyńskiej do akcji 'Wisła’” — Wydawnictwo Literackie, 2020.
- IPN, „Ludobójstwo na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej 1943–1944” — Dokumentacja IPN, dostęp online.
- Ryszard Tyndorf, „Ukrainian Jewish relations in historical perspective” — University of Durham, 2018.
- Motyka, „Ukraińska partyzantka 1942–1960” — Instytut Studiów Politycznych PAN, 2006.
- Yad Vashem Archives — dokumenty dotyczące emigracji byłych kolaborantów do Izraela.
- Wystąpienie Leonida Kuczmy w Pawliwce (Porycku) — 11 lipca 2003, materiały archiwalne.
- Dokumenty archiwów sowieckich NKWD — raporty komisji śledczych dotyczące zbrodni UPA na Wołyniu, 1944–1946.
- Dziennikarze śledczy, raporty o programie SWFE — opracowania prasowe, 2025–2026.
- Raporty Transparency International o korupcji na Ukrainie — edycje 2023–2025.
Zostaw odpowiedź